“Quan Lâm, ngươi nói vậy… có phải ngụ ý rằng ta ăn hơi thô lỗ phải không?”
Vương Nhạc hỏi, giọng có chút tự trào.
“Ngươi biết rõ mà, ta đã sống mơ màng nửa cuộc đời, trong đầu tích tụ bao nhiêu ý tưởng nhưng chưa có cơ hội thực hiện.
Lần này may mắn gặp được minh chủ, có việc để làm, sao ta có thể tiếc sức mà không dốc hết khả năng được chứ?”
“Hơn nữa, cả gia đình ta đã đến Giang Đô.
Người ta nói, Thứ sử phủ không nuôi kẻ ăn không ngồi rồi.
Nếu ta không được Thứ sử đại nhân tín nhiệm, lấy gì nuôi sống gia đình?”
“Vương Trường Sử và Diêu nữ sử đều là tâm phúc của Thứ sử đại nhân, ta có gì để so sánh với họ?
Điều duy nhất ta có thể làm là làm việc chăm chỉ hơn nữa mà thôi.”
Vương Nhạc thừa nhận hôm nay mình đã “ăn hơi nhiều”, nhưng với tư cách là người mới đến, đang ở độ tuổi “cần phát triển”, ăn thêm một chút là chuyện rất bình thường.
Hắn không thấy mình có lỗi ở đâu, thậm chí còn bắt đầu cảm thấy lời nhắc nhở của Lạc Quan Lâm có chút thiếu căn cứ.
“Phải nói thật, Vương Trường Sử và Diêu nữ sử đều là người của đại nhân.
Diêu nữ sử, không cần phải nói, nàng gần như là đôi mắt thứ hai của Thứ sử đại nhân…
Còn Vương Trường Sử, hắn quản lý mọi việc trong phủ Thứ sử, bận rộn không ngừng nghỉ.
Hắn hẳn sẽ rất vui khi có người giúp đỡ giảm bớt gánh nặng.
Ta tích cực và chăm chỉ như vậy, họ sẽ vui mừng còn không hết, sao lại có thể nghĩ rằng ta đang cướp công lao chứ?”
Suy cho cùng, Vương Trường Sử và Diêu nữ sử đều có vị trí cao hơn hắn.
Ai mà chẳng thích cấp dưới của mình giỏi giang và siêng năng?
Cạnh tranh chỉ xảy ra giữa những người có vị trí và chức vụ ngang nhau thôi chứ?
Nghĩ vậy, Vương Nhạc liếc nhìn bạn mình, rồi dò hỏi: “Quan Lâm, có phải ngươi đang lo lắng… rằng ta sẽ làm lung lay địa vị của ngươi trong lòng đại nhân?”
Trong căn phòng nhỏ chỉ có hai người, Lạc Quan Lâm ngồi ngay ngắn đáp: “Không có chuyện đó!”
Thấy Vương Nhạc vẫn lộ vẻ buồn bã, Lạc Quan Lâm cau mày nói thêm: “Nếu ta có ý nghĩ như vậy, ta đã không giới thiệu ngươi đến Giang Đô từ đầu rồi.”
Về lý do này, Vương Nhạc vẫn bán tín bán nghi.
Điều đó không nhất thiết phải đúng, chẳng phải có khi hắn sợ ta ăn không đủ, nhưng lại sợ ta ăn quá nhiều sao?
Con người vốn dĩ phức tạp… hắn cũng không thể trách bạn mình.
Vương Nhạc thở dài đầy ngụ ý: “Ta hiểu rồi, Quan Lâm, ta sẽ nghe lời khuyên của ngươi, từ nay sẽ thu mình hơn trước mặt Thứ sử đại nhân.”
Lạc Quan Lâm hơi lo lắng, làm sao hắn có thể mang danh tranh sủng với Vương Vọng Sơn chứ?
Và tranh sủng với một chủ công mới mười bảy tuổi!
Hắn tuyệt đối không muốn thừa nhận… không, đúng hơn là hắn thực sự không có ý định đó!
Để bảo vệ danh dự của mình, Lạc Quan Lâm cuối cùng nói: “Ngươi đừng nghĩ linh tinh.
Ngươi không biết rằng ta có giao kèo ba năm với Thứ sử.
Sau ba năm, ta sẽ rời khỏi Giang Đô.
Giao kèo này chỉ để trả ơn nàng đã cứu gia tộc ta mà thôi!”
Tóm lại, giữa hắn và Thường Tuế Ninh không có tình cảm, chỉ là tình thế bắt buộc!
Vương Nhạc ngạc nhiên: “?”
Ba năm nữa rời khỏi Giang Đô?
Vương Nhạc xoay người trên ghế, đối diện với Lạc Quan Lâm: “Quan Lâm… chuyện hệ trọng thế này, sao trước đây ngươi chưa từng nói với ta!”
“Ba năm nữa ngươi đi, vậy ta phải làm sao?”
Vương Nhạc hỏi với vẻ lo lắng.
Lạc Quan Lâm bình tĩnh đáp: “Hiện tại chỉ là biện pháp tạm thời, sau này nếu có nơi tốt hơn, ta sẽ dẫn ngươi đi cùng…”
Vương Nhạc chẳng thèm nghe tiếp, liền nói thẳng: “Không được… nếu vậy, ta sợ rằng khi ấy ta sẽ không chống đỡ nổi.
Hiện tại ta càng phải nhanh chóng củng cố vị trí của mình!”
Lạc Quan Lâm khó hiểu nhìn bạn mình — ngươi hoàn toàn không tính đi cùng ta sao?
Vương Nhạc hoàn toàn không nghĩ đến việc này.
Thứ nhất, hiện giờ hắn tràn đầy chí hướng và kỳ vọng vào Giang Đô.
Thứ hai, hắn mới ổn định được người chủ mà mình tin tưởng, nếu giờ phải thay đổi chủ nhân… liệu ai có thể hiểu được điều đó đáng sợ và khó khăn với hắn thế nào?
Vương Nhạc nói bằng giọng chân thành: “Quan Lâm, ngươi chọn chủ nhân lúc nào cũng dễ dàng, nhưng ta thì không giống ngươi.
Ta đã mất nửa đời người mới định được rằng Thường Thứ sử là người chủ ta muốn theo.
Nếu không có lý do đặc biệt, ta tuyệt đối không muốn đổi chủ.”
Lạc Quan Lâm nhíu mày, “chọn chủ dễ dàng” là sao?
Nói hắn như thể kẻ hay thay đổi chủ nhân vậy!
“Vậy nên, Quan Lâm… ngươi mau giúp ta đi!”
Vương Nhạc chắp tay cúi đầu trước Lạc Quan Lâm: “Vừa rồi là ta hiểu nhầm ngươi…
Ngươi không có tham vọng gì, vậy hãy giúp ta ổn định vị trí trước mặt Thứ sử đại nhân!”
Hắn đã nghe nói gần đây có không ít nho sĩ xin gia nhập phủ Thứ sử, chỉ là Vương Trường Sử vẫn đang xem xét nên chưa cho họ vào làm việc ở ngoại thư phòng mà thôi.
Nhưng rồi cuộc cạnh tranh chắc chắn sẽ rất khốc liệt, vậy nên việc ổn định vị trí phải làm ngay!
“Quan Lâm, ngươi hãy nói cho ta biết, Thứ sử đại nhân kiêng kị điều gì và ưa thích điều gì?”
“Quan Lâm, ngu huynh có một thỉnh cầu không dễ…
Nếu sau này ngươi có sáng kiến hay, liệu ngươi có thể nhường cho ta không?
Dù sao ngươi cũng không cần dùng đến chúng mà, đúng không?”
“…”
Lạc Quan Lâm bỗng cảm thấy như mình bị ép buộc phải giúp Vương Vọng Sơn “củng cố địa vị” vậy.
“Ngươi tối qua rốt cuộc đến đây làm gì vậy?”
Đêm qua, Lạc Quan Lâm bị Vương Nhạc quấn lấy, liên tục tra hỏi về sở thích và điều kiêng kị của Thường Tuế Ninh, mãi đến tận canh ba mới thoát được.
Vì vậy, khi xuất hiện trước Thường Tuế Ninh vào sáng hôm sau, dưới mắt Lạc Quan Lâm hiện rõ những quầng thâm.
Thường Tuế Ninh triệu tập các quan viên của Giang Đô để họp bàn, tổng hợp các vấn đề gặp phải trong thời gian qua, cùng nhau thảo luận và tìm biện pháp giải quyết.
Sau khi các quan viên rời đi, Vương Trường Sử cũng lui ra để sắp xếp công việc.
Lúc này, một sai dịch đến báo tin có người muốn cầu kiến Thứ sử đại nhân, không rõ danh tính, chỉ tự xưng là họ Nguyên, nói rằng nhận biết Thứ sử đại nhân.
Thường Tuế Ninh liền bảo Diêu Nhiễm thay nàng ra gặp trước để xác minh thân phận.
Diêu Nhiễm vừa rời đi, Thường Tuế Ninh liền nhìn về phía Lạc Quan Lâm, người vẫn đang ngồi chỉnh sửa lại sổ sách bên cạnh: “Tiên sinh có điều muốn nói?”
Lúc này, trong sảnh nghị sự chỉ còn lại ba người: Thường Tuế Ninh, Lạc Quan Lâm và Vương Nhạc.
Trong suốt buổi họp, Lạc Quan Lâm mấy lần muốn nói nhưng rồi lại dừng lại, bởi khi đó có mặt các quan viên, hắn đã không tiện lên tiếng.
Nghe Thường Tuế Ninh hỏi, Lạc Quan Lâm đặt bút xuống, nhìn thẳng vào nàng, chưa vội trả lời mà hỏi ngược lại: “Đại nhân có biết tại sao triều đình lại lựa chọn việc hạn chế công và thương?”
Sĩ, nông, công, thương — thương nghiệp đứng sau, đây là sự phân chia dựa trên giá trị được công nhận.
Thường Tuế Ninh gật đầu.
Lạc Quan Lâm nói tiếp: “Thương gia theo đuổi lợi nhuận.
Một khi lợi nhuận tăng cao, họ sẽ làm mọi việc để đạt được mục tiêu.
Nếu để họ trở nên quá mạnh mẽ, họ sẽ giở đủ mưu kế, ép bách những người lương thiện, thậm chí cấu kết với quan lại, lừa dối dân chúng và bòn rút của cải của họ.
Nếu không kiềm chế địa vị của họ, quốc gia sẽ bị đe dọa bởi sự mất ổn định từ gốc rễ.”
“Thương gia vốn gắn liền với giới thợ thủ công, vì công nhân sản xuất hàng hóa, còn thương gia bán chúng.”
Lạc Quan Lâm nhìn thẳng vào Thường Tuế Ninh, nói rõ ràng: “Đại nhân hiện tại muốn thành lập một học quán dành riêng cho thợ thủ công tại Vô Nhị Viện, nhằm đào tạo và phát triển giới này.
Điều đó có thể mang lại sự phồn thịnh tạm thời cho Giang Đô, nhưng nếu để thợ thủ công phát triển quá mạnh, chỉ trong vài năm, họ sẽ xâm nhập vào nhiều ngành nghề, cùng với thương gia kiếm lợi, và hệ quả tất yếu sẽ là hai điều tai hại.”
Thường Tuế Ninh gật đầu, tiếp lời: “Thứ nhất, khi địa vị của thợ thủ công được nâng cao và lợi ích của thương gia tăng lên, dân chúng sẽ dễ dàng rời bỏ nông nghiệp mà chạy theo công nghiệp, điều này sẽ làm lung lay nền tảng của nông nghiệp.”
Lạc Quan Lâm khựng lại một chút, nghe nàng tiếp tục: “Thứ hai, khi công và thương liên kết, nắm giữ quyền lợi lớn, cấu kết với các thế lực giàu có, giống như những kẻ buôn muối, thì trong tương lai có nguy cơ trở thành thế lực quá lớn, khó kiểm soát, thậm chí có thể đe dọa chính quyền.”
Lạc Quan Lâm nhìn nàng thật sâu, nói: “Đúng vậy.
Khi tình hình đó xảy ra, sự phồn thịnh tạm thời sẽ giống như bong bóng, có thể vỡ bất cứ lúc nào.”
Hắn không khỏi thắc mắc: “Đại nhân đã hiểu rõ điều này, vậy tại sao vẫn chọn thành lập học quán thủ công?
Đại nhân có phải chỉ muốn sự phồn thịnh như ánh sáng chớp nhoáng?
Vì điều đó mà bỏ qua những nguy cơ tiềm ẩn?”
“Tiên sinh, ta cần thợ thủ công, cần những người có kỹ năng cao có thể tạo ra những sản phẩm mới.”
Đôi mắt lạnh lùng của nàng ánh lên sự kiên định và tự tin: “Tiên sinh có biết trên chiến trường, một thanh kiếm sắc bén, một bộ giáp tốt, một chiếc thuyền có thể vượt sóng, có ý nghĩa quan trọng đến mức nào không?
Chúng thậm chí có thể quyết định kết quả của một trận chiến.
Một vũ khí mà nước khác chưa từng thấy, nếu được sử dụng đúng lúc, có thể quyết định sự tồn vong của cả quốc gia.
Trong tình cảnh hiện nay, nội ưu ngoại hoạn, Đại Thịnh suy yếu, càng cần có những lưỡi kiếm sắc để bảo vệ.”
Giọng nàng không lớn, nhưng ẩn chứa đằng sau là tiếng vang của chiến mã và binh khí.
Lạc Quan Lâm chưa từng ra chiến trường, nhưng vào khoảnh khắc này, hắn lại cảm nhận được sự kiên cường bảo vệ đất nước toát ra từ cô gái mười bảy tuổi trước mặt.
Hắn chợt tin rằng, nàng thật sự muốn bảo vệ mảnh đất và dân chúng nơi này.
“Đó là sự chuẩn bị cho thắng thua trên chiến trường,” Thường Tuế Ninh tiếp tục: “Thợ thủ công không chỉ có tác dụng cho chiến sự, mà còn hữu ích trong nhiều mặt khác.
Nông nghiệp khởi nguồn từ công cụ, tầm quan trọng của các công cụ nông nghiệp không cần phải bàn cãi.
Nếu có thể cải tiến dựa trên nền tảng hiện tại, ta có thể giảm bớt nhân lực, nhưng lại làm được nhiều việc hơn.
Sự phát triển của thợ thủ công không chỉ gián tiếp làm ‘tổn hại’ đến nông nghiệp, mà còn có thể trực tiếp hỗ trợ nó.”
“Lợi ích mà đại nhân nói ra, ta không thể phủ nhận.” Có vẻ như Lạc Quan Lâm đã nhận ra tâm tư của Thường Tuế Ninh, giọng nói của hắn trở nên mềm mỏng hơn, nhưng lập trường vẫn rõ ràng: “Nhưng đại nhân cũng thừa nhận những mối nguy hại mà việc này mang lại.
Giữa hai cái lợi và hại, đại nhân vẫn thấy rằng điều này đáng làm sao?”
“Đúng vậy.” Thường Tuế Ninh đáp mà không chút do dự: “Nhưng ta sẽ tìm cách giảm thiểu những tác hại đến mức thấp nhất.
Ta cần thợ thủ công, nhưng không có ý định nâng cao địa vị và lợi ích của thương nhân.”
Lạc Quan Lâm nói: “Nhưng thợ thủ công và thương nhân vốn là hệ quả của nhau…”
Thường Tuế Ninh rót một chén trà cho mình, hỏi: “Vậy nếu những thợ thủ công giỏi nhất đều nằm dưới tay ta thì sao?”
Lạc Quan Lâm ngạc nhiên nhìn nàng.
“Những thợ thủ công mà ta đào tạo, thì phải do ta sử dụng.” Thường Tuế Ninh nhấp một ngụm trà, nói: “Tiên sinh, ta dự định sẽ xây bốn xưởng sản xuất tại Giang Đô.”
Lạc Quan Lâm chưa kịp hiểu: “Vô Nhị Viện còn chưa hoàn thành, sao đã phải xây xưởng?”
Thường Tuế Ninh nháy mắt: “Ta không xây xưởng, vậy những thợ thủ công tốt nghiệp từ Vô Nhị Viện sẽ làm việc ở đâu?”
“Thì ra Thứ sử đại nhân đã sớm nghĩ đến con đường của các thợ thủ công!” Vương Nhạc gật gù, suy ngẫm: “Như vậy, có thể giám sát và quản lý họ một cách hiệu quả nhất…”
Vương Nhạc biết rõ lời mình vừa nói ra chẳng phải quá cao minh, nhưng việc không thể chen lời vào cũng khiến hắn không khỏi buồn bực.
Nghe đến nửa chừng, hắn đã thầm tiếc nuối — cơ hội tốt thế này sao lại không để hắn thể hiện chứ?
Nhưng Vương Nhạc cũng hiểu rằng, bàn về những chủ đề sâu rộng như vậy, hắn chưa thể sánh bằng Lạc Quan Lâm — người từng ra vào kinh thành làm quan, quả nhiên tầm nhìn và độ nhạy bén hơn hẳn.
Vương Nhạc tự biết mình còn kém, nên âm thầm hạ quyết tâm sau này sẽ học hỏi từ người bạn này, với danh nghĩa “không xấu hổ khi hạ mình hỏi”, hắn sẽ tận dụng cơ hội để “vắt kiệt” Lạc Quan Lâm.
Nhưng nghĩ lại…
Thứ sử đại nhân cũng chỉ mới làm quan chưa bao lâu, sao nàng có thể đối đáp với Lạc Quan Lâm trôi chảy đến vậy?
“Đúng, giám sát và quản lý là một phần,”
Thường Tuế Ninh nói: “Ta không chỉ muốn quản lý mà còn muốn thu lợi.”
Nàng dùng từ ngữ rất thẳng thắn: “Lợi ích phải nằm trong tay ta, trong tay quan phủ, và trong tay triều đình.
Giống như quan muối, làm thế nào để phân chia cho thương nhân, điều chỉnh thế nào, ta mới là người quyết định.”
Lạc Quan Lâm nhướng mày: “Ý của đại nhân là muốn xây dựng các công xưởng do nhà nước quản lý?”
“Đúng vậy,”
Thường Tuế Ninh trả lời: “Ta không chỉ muốn lập xưởng làm gốm, dệt lụa mà còn muốn xây dựng xưởng đóng tàu và lò rèn, tất cả đều cần sự phê chuẩn của triều đình.”
Việc thiết lập các công xưởng quốc doanh đã có từ thời Tây Chu.
Hiện tại, nàng cũng không phải người đầu tiên làm điều đó, như ở Tuyên Châu đã có xưởng làm giấy và xưởng làm gốm do nhà nước quản lý.
“Với tình hình Giang Đô hiện nay, cho dù triều đình đồng ý để đại nhân xây dựng xưởng, nhưng bộ Hộ chắc gì đã cấp ngân sách…”
Lạc Quan Lâm nói với giọng điệu thận trọng.
Việc xây dựng xưởng đóng tàu và lò rèn sẽ tiêu tốn không ít ngân quỹ.
“Không sao, chỉ cần triều đình phê chuẩn, tiền bạc ta có thể tạm ứng trước.”
Thường Tuế Ninh cười nhẹ: “Trong tay ta vẫn còn một chút tiền dư.”
Tiền dư?
Chẳng phải là số tiền ba triệu quan trong kho riêng của nàng sao?
Lạc Quan Lâm chợt cảm thấy muốn thở dài, nàng vừa trải qua vài ngày thong thả, thế mà đã không chịu giữ lại chút tiền nào, nhất quyết phải dốc sức làm gì đó.
Tuy nhiên, nếu các xưởng này thực sự được mở, lợi nhuận sẽ rất khả quan.
Các xưởng nằm dưới sự giám sát của quan phủ, đồng thời đóng góp cho quốc khố, chắc chắn triều đình cũng sẽ vui mừng.
Dù chúng mang danh nghĩa là xưởng nhà nước, nhưng với việc Thường Tuế Ninh tự bỏ vốn xây dựng, sau này phần lớn thợ thủ công sẽ do nàng đào tạo từ Vô Nhị Viện.
Vậy thì thực ra chẳng khác nào nàng quản lý trực tiếp.
Vì vậy, việc xây dựng Vô Nhị Viện rồi tiếp theo là các công xưởng — rõ ràng nàng đã sớm lên kế hoạch kỹ lưỡng cho Giang Đô.
Điều này sẽ giúp thợ thủ công phát huy hết tài năng, đồng thời nằm dưới sự quản lý chặt chẽ.
Lợi nhuận do họ tạo ra sẽ do nàng phân phối, thị trường do nàng kiểm soát, từ đó giảm thiểu tác động tiêu cực lên hệ thống xã hội.
Nàng đang cố gắng làm cho Giang Đô “cất cánh”, nhưng dây cương vẫn nằm trong tay nàng… điều đó khiến mọi thứ phần nào được kiểm soát.
Qua cách nàng sắp xếp, Lạc Quan Lâm hiểu rằng nàng nắm rõ tầm quan trọng của hai chữ “thống trị”.
Thực ra, tất cả những mối nguy hại mà họ vừa nói đến, suy cho cùng, nguy cơ lớn nhất chính là mất kiểm soát, và đó cũng là lý do triều đình luôn đề cao nông nghiệp và kìm hãm thương nghiệp, đồng thời xem thường những kỹ nghệ mới mẻ, cho rằng chúng chỉ là trò vô dụng.
“Tiên sinh yên tâm, ta không phải là kẻ chỉ biết viển vông.”
Thường Tuế Ninh đặt chén trà xuống, nói: “Thế giới này luôn cần sự ổn định và trật tự để duy trì.
Ta sẽ không bao giờ bỏ qua điều căn bản này.”
Lạc Quan Lâm nhìn nàng, tâm trạng hắn như sóng biển cuộn trào rồi lại dịu dần, cuối cùng lắng đọng.
Hắn không thể nói rõ mình đang cảm thấy thế nào.
