“…
Vô Tế?” Trịnh Triều nhìn kỹ hơn một chút, cuối cùng nhận ra người quen, đầy ngạc nhiên hỏi: “Sao ngươi lại ở đây?
Năm ngoái chẳng phải đã cùng gia tộc dời sang Ký Châu rồi sao?”
“Giữa đường có vài biến cố xảy ra, tỷ tỷ bèn dẫn ta rời khỏi đoàn,” Nguyên Hạo nói, không đi sâu vào chi tiết cũng chẳng tỏ vẻ oán trách, ánh mắt đầy vẻ cảm kích khi nhìn về Thường Tuế Ninh: “Nhờ có Thứ Sử đại nhân tốt bụng thu nhận, tỷ đệ ta mới có nơi nương thân tại Giang Đô.”
Trịnh Triều hiểu ý, trong lòng thầm thở dài, nhưng cũng không hỏi sâu thêm, chỉ cảm thán: “Hai tỷ đệ có thể đến Giang Đô bình an là phúc phận lớn lao rồi…”
Nói rồi, thấy Nguyên Hạo mặc áo vải thô giản dị, ống quần xắn lên, đôi giày vải còn vương chút bùn đất, không khỏi hỏi: “Hiện nay ngươi đang học tại Nông học quán?”
“Vâng,” Nguyên Hạo đáp, “Vô Tế rất hứng thú với nông học, đã xin Trường Sử Vương bên cạnh Thứ Sử đại nhân cho ta vào học tại Nông học quán.”
Nhìn ánh mắt vẫn còn vài phần non nớt nhưng vẻ mặt kiên định thản nhiên của Nguyên Hạo, cảm giác tiếc nuối ngắn ngủi trong lòng Trịnh Triều nhanh chóng tan biến, thay vào đó là sự trân trọng và ngưỡng mộ khó tả.
Chàng thiếu niên nhỏ bé vẫn toát lên phong thái văn nhã, bộ áo vải thô không làm mất đi khí chất học vấn của cậu, trái lại còn giúp cậu thêm phần đáng tin cậy với vẻ “giản dị mà thực chất.”
Cảm giác đáng tin này, tuy nghe có vẻ giản dị, nhưng thật hiếm khi xuất hiện ở một đứa trẻ chỉ khoảng mười một tuổi.
“Học vấn của con người, một là để tu dưỡng tâm hồn, hai là để tạo phúc cho đất nước và dân chúng… Chỉ cần đạt được một trong hai điều ấy cũng xem là đã thành tài,” Trịnh Triều chân thành khen ngợi: “Mà ngươi còn trẻ như vậy, lại đã hội đủ cả hai, quả là hiếm có.
Nếu tổ phụ và phụ mẫu của ngươi dưới suối vàng có biết, ắt sẽ rất an lòng.”
Phần sau này, Nguyên Hạo cũng không chắc lắm — cậu không chắc liệu tổ phụ và phụ mẫu có muốn thấy sự lựa chọn của mình hiện tại không.
Từ khi cậu ra đời, tổ phụ và phụ thân đã xem cậu là người kế nghiệp của gia tộc họ Nguyên.
Nhưng giờ đây họ không còn nữa, gia tộc họ Nguyên năm xưa cũng đã tan biến.
Hiện tại và mai sau, cậu chỉ mong có thể sống thật tốt cùng tỷ tỷ, nếu còn dư sức, cậu muốn giúp nhiều người có hoàn cảnh giống mình và tỷ tỷ, hoặc những người khổ hơn mình cũng có thể sống sót.
Con người muốn sống, trước tiên phải có cái ăn, vì vậy cậu chọn con đường “trực tiếp” nhất.
Nói chuyện với Trịnh Triều một lát, Nguyên Hạo bèn quay sang Thường Tuế Ninh nói: “Đại nhân, xin chờ một lát, Vô Tế đi rồi sẽ quay lại ngay!”
Thường Tuế Ninh mỉm cười gật đầu với cậu.
Nguyên Hạo nhanh chóng chạy đi, trong lúc đó, một số tiên sinh của Nông học quán và bảy tám phụ nữ có kiến thức về nông nghiệp cũng nghe tin mà đến.
Dưới sự hướng dẫn của quản sự Mậu, họ đến hành lễ với Thường Tuế Ninh.
Lần đầu tiên Thường Tuế Ninh gặp họ, nàng liền hỏi han một vài việc liên quan đến hoạt động trong quán.
Giữa lúc trò chuyện, Nguyên Hạo đã quay trở lại, cậu hai tay xách hai chiếc giỏ đầy ắp rau củ, bên trong có dưa chuột, cà tím, hẹ, và vài loại rau xanh khác.
“Những thứ này đều do tiểu nhân trồng, mới thu hoạch sáng nay, vốn định cho người mang về phủ Thứ Sử,” Nguyên Hạo nói, “Đại nhân đã tới, thật tốt để tiểu nhân được đích thân dâng lên!”
Thấy Nguyên Hạo có vẻ hơi nặng nhọc khi cầm giỏ, Khang Chỉ nhanh chóng tiến lên nhận lấy, hai cọng hẹ rơi xuống đất, Nguyên Hạo liền vội nhặt lên và bỏ lại vào giỏ, trân quý vô cùng.
Thường Tuế Ninh đưa tay khẽ lật xem qua, những rau củ này đều là loại thông thường, nhưng điều đặc biệt là chúng trông rất tươi sáng, đẹp mắt, và: “Đây đều không phải rau củ theo mùa phải không? ngươi trồng bằng cách nào?”
Nguyên Hạo đáp: “Bẩm đại nhân, những thứ này là do tiểu nhân cùng các sư phụ lần lượt trồng trong nhà kính từ tháng Chạp năm ngoái.”
Thường Tuế Ninh nhìn cậu: “Nhà kính?”
“Đó là nhà lợp kín, phía dưới thông với hầm đốt sưởi ấm, gọi là nhà kính.” Nguyên Hạo giải thích: “Phương pháp này đã được ghi chép trong sách, từ trăm năm trước đã có người áp dụng, chỉ là không phổ biến vì…”
Nguyên Hạo nói đến đây, ngập ngừng không nói tiếp.
“Vì phương pháp này khi xuất hiện đã bị hoàng đế đương thời và nhiều quan viên Nho gia kịch liệt phản đối,” Thường Tuế Ninh tiếp lời thay cậu, “Họ cho rằng không nên ăn những thứ trái mùa, vì làm vậy là đi ngược lại thời tiết tự nhiên, có hại cho sức khỏe.”
Dù đề cập đến hoàng đế và quan điểm của các Nho gia, Thường Tuế Ninh vẫn không tỏ vẻ nghiêm trọng hay e ngại, mà chỉ mỉm cười hỏi Nguyên Hạo: “Còn ngươi, ngươi nghĩ sao về quan điểm này?”
Nhận được câu hỏi của nàng, Nguyên Hạo khẽ hạ giọng đáp: “Tiểu nhân cho rằng, so với cái ‘hại’ này, thì đói kém và đồ ăn thối hỏng gây hại nghiêm trọng và rõ ràng hơn nhiều… Đối với dân chúng, trong cơn đói rét, có cái để ăn no vẫn quan trọng hơn.”
Cậu không trực tiếp phản bác quan điểm “thực phẩm trái mùa có hại” vì hiện tại chưa có bằng chứng để phản biện.
Cậu chỉ trình bày suy nghĩ của mình: “Vả lại, nếu phương pháp trồng nhà kính thực sự là một cách ‘nghịch chuyển thời tiết,’ thì đó cũng là một tiến bộ lớn.
Nếu nghiên cứu sâu thêm, có thể sẽ đem lại những khám phá mới.”
Nhìn qua lịch sử, một kỹ thuật hoàn toàn mới ra đời không chỉ tác động đến chính kỹ thuật ấy, mà còn có thể tạo ra những bước tiến ngoài mong đợi và ảnh hưởng rộng rãi trên nhiều phương diện.
Nguyên Hạo nói xong nhưng không nghe thấy Thường Tuế Ninh đáp lời, liền vội vàng cúi chào: “Đây chỉ là lời nói suông của Vô Tế, có thể không thích hợp, mong đại nhân nghe qua là được…”
“Không.” Thường Tuế Ninh giật mình thoát khỏi dòng suy nghĩ, cười nói: “Ta cho rằng rất đáng tham khảo.”
Nàng vừa rồi chợt lạc đi một lúc, vì suy nghĩ về bản thân — nghiêm ngặt mà nói, chẳng phải nàng chính là một “sự trái mùa” lớn nhất hay sao?
Như nàng đây, là một người nghịch chuyển âm dương, vẫn có thể tồn tại trong thế gian, vậy những rau củ tươi đẹp này sao lại không thể?
Có lẽ vì bản thân mình quá đỗi mới lạ, nên mức độ nàng chấp nhận những điều mới mẻ cũng vượt xa người thường.
Và như Nguyên Hạo nói, rau củ này không chỉ là rau củ, mà còn đại diện cho một kỹ thuật hoàn toàn mới.
Nếu đối diện với điều mới lạ mà chỉ biết sợ hãi, tìm cách trốn tránh thì xã hội này khó mà có tiến bộ như nàng mong muốn.
Đây cũng chính là lý do nàng bị hấp dẫn bởi Thẩm Tam Miêu từ lần đầu gặp — lòng hiếu kỳ là cội nguồn của sự khám phá, mới mẻ và kỳ lạ mới có thể mang đến vô hạn khả năng.
Nếu nói Thẩm Tam Miêu là “kỳ,” thì Nguyên Hạo chính là “tân” — vừa trẻ tuổi vừa có tư duy mới mẻ, một người mới đầy sức sống như vậy, nàng thật sự rất yêu thích.
Lúc này, ánh mắt Thường Tuế Ninh nhìn Nguyên Hạo lộ rõ sự tán thưởng và quý mến không che giấu.
Được sự thừa nhận và khích lệ của nàng, Nguyên Hạo lấy thêm can đảm để nói tiếp: “Hơn nữa, phương pháp này chưa thể phổ biến rộng rãi, cũng vì chi phí quá cao.
Việc xây hầm sưởi để trồng cây với đại đa số bách tính mà nói, thì phí nhiều hơn lợi.”
Thường Tuế Ninh liền hỏi: “Vậy ngươi có nghĩ đến giải pháp nào tốt hơn không?”
“Hiện giờ chưa thể coi là có cách cụ thể, nhưng tiểu nhân muốn thử nghiệm thêm…”
Nguyên Hạo đáp: “Vì vậy, Vô Tế xin mạo muội cầu đại nhân ban cho tiểu nhân một nơi và một vật.”
Thường Tuế Ninh ra hiệu bảo cậu cứ nói.
Nguyên Hạo nói: “Giang Đô có nhiều suối nước nóng, ta muốn xin đại nhân cho một chỗ suối nóng để thử nghiệm trồng cây.”
Nơi có suối nước nóng thường ấm áp hơn các chỗ khác, là địa điểm lý tưởng cho việc trồng trọt trái mùa.
Nghe vậy, Trịnh Triều không khỏi cảm thán trong lòng: cũng là con cháu thế gia, có người thì nghĩ đến sự thoải mái phong nhã của suối nước nóng, còn có người lại nghĩ đến việc trồng rau từ suối nước nóng.
“Chuyện này dễ thôi, mấy hôm nữa ta sẽ cho người dẫn ngươi đi khảo sát các khu suối nóng, chọn hai nơi thích hợp mà dùng.”
Thường Tuế Ninh hào phóng đáp ứng, cho hẳn hai chỗ thay vì một để thể hiện sự ủng hộ.
Nguyên Hạo vui mừng khôn xiết, rồi nói thêm về thứ cậu muốn mượn: “Vô Tế còn muốn mượn phân ngựa trong quân doanh.”
“Phân ngựa?”
Yêu cầu này làm Thường Tuế Ninh khá bỡ ngỡ.
Một phụ nữ trong nhóm nông phu phía sau Nguyên Hạo liền giải thích: “Nguyên tiểu lang quân dùng phân ngựa đã ủ trộn với tro trấu, phủ lên các giống rau giống lúa để giữ ấm, cây con mọc lên rất chắc khỏe…”
Một phụ nữ khác cũng cười tiếp lời: “Chúng tôi muốn mùa đông này sẽ thử nghiệm trên vài mẫu đất trống bên ngoài thành, nhưng e rằng phân ngựa trong phủ Thứ Sử không đủ dùng.”
Nói cách khác, số lượng cần thiết vượt xa số phân ngựa của vài chục con ngựa trong phủ Thứ Sử, nên phải nhờ đến phân ngựa từ quân đội.
Thường Tuế Ninh cũng mỉm cười gật đầu, rồi hỏi Nguyên Hạo: “Ngươi còn cần gì nữa, hoặc có suy nghĩ gì khác không?”
Nàng đã nghe Trường Sử Vương nhắc đến Nguyên Hạo một lần, biết rằng cậu bé này thực sự dồn hết tâm trí vào việc trồng trọt, ban ngày cậu ở trong học quán, buổi tối lại đọc các sách liên quan đến nông học, thường xuyên còn theo mọi người ra đồng ruộng ngoài thành.
Vì vậy, hai giỏ rau củ này có lẽ chỉ là cách cậu thăm dò phản ứng của nàng, xem thái độ của nàng ra sao.
Quả nhiên, vừa nghe nàng nói xong, Nguyên Hạo liền rút từ thắt lưng một quyển sổ nhỏ giắt ở thắt lưng, cung kính hai tay dâng lên cho nàng.
Bên trong ghi đầy những ý tưởng và suy nghĩ của cậu.
Thường Tuế Ninh mở ra, lật xem vài trang, chỉ thấy chữ viết rất gọn gàng, ý tưởng được sắp xếp rõ ràng.
“Đợi khi nào có thời gian ta sẽ xem kỹ.”
Thường Tuế Ninh nói với Nguyên Hạo: “Nếu bình thường không tìm được ta, cứ tìm nữ sử Diêu, có gì cần cứ nói với cô ấy, cô ấy sẽ giúp ngươi hết sức.”
Nghe nàng nói vậy, mắt Nguyên Hạo sáng bừng: “Đa tạ đại nhân!”
“À, phải rồi, tỷ tỷ ngươi ngày mai sẽ về, tối mai nếu ngươi rảnh thì ghé qua phủ Thứ Sử nhé.”
Nguyên Hạo lại cúi người cảm tạ: “Vâng, đa tạ đại nhân.”
Trước khi Thường Tuế Ninh rời đi, Trịnh Triều vỗ nhẹ lên vai Nguyên Hạo như để khích lệ.
Khát vọng tiến bộ của các thiếu niên nhỏ tuổi luôn có sức lan tỏa mãnh liệt, vì họ đại diện cho truyền thống và hy vọng lâu dài của tương lai.
Trịnh Triều cũng bị Nguyên Hạo truyền cảm hứng, không kiềm được mà quay sang Thường Tuế Ninh xin phép: “Thường Thứ Sử, nếu Văn học quán và Toán học quán đều đã đủ giảng viên, vậy, không biết ta có thể ở lại Nông học quán được chăng?”
Có lẽ Nông học quán không giới hạn số lượng giảng viên, nhiều hơn một người có chuyên môn cũng chẳng sao, phải không?
Trịnh Triều lại một lần nữa tự tiến cử: “Trịnh mỗ tuy không rành trồng trọt, nhưng có hiểu biết chút ít về thủy lợi…”
Thủy lợi liên quan mật thiết đến nông nghiệp, và hiện nay vẫn được xếp vào phạm vi của nông học.
“Ta biết tiên sinh giỏi việc trị thủy, năm ngoái khi trận lụt xảy ra ở Hà Lạc, chính tiên sinh đã gấp rút đến bờ Hoàng Hà, kịp thời ngăn chặn một tai họa lớn.”
Thường Tuế Ninh đâu thể quên điều này, niềm say mê trọng dụng nhân tài của nàng hiếm có ai sánh bằng, sớm đã đạt đến độ xuất thần.
Hễ gặp người tài, nàng đều lưu luyến chẳng rời.
Đúng lúc Trịnh Triều cảm thấy có hy vọng, thì lại nghe Thường Tuế Ninh nói: “Nhưng tiên sinh đừng vội, cứ quan sát thêm một chút đã.”
Xem qua năm học quán rồi mà vẫn còn muốn xem tiếp?
Trịnh Triều thầm thở dài, vừa dẫn ông xem khắp nơi mà chẳng nói một lời rõ ràng…
Rốt cuộc đây là kiểu binh pháp gì để khiến người ta sốt ruột?
Cuối cùng, Thường Tuế Ninh dẫn Trịnh Triều đến trước một tòa Tàng Thư Các.
Khi đến gần, nàng giải thích: “Vô Nhị Viện có ba tòa Tàng Thư Các như thế này, đây là tòa mở cửa rộng rãi nhất.”
Ý ngầm nói rằng hai tòa còn lại bị hạn chế nghiêm ngặt hơn, không phải ai cũng có thể vào xem.
Việc phân cấp sách vở như vậy, nếu là trước kia, với lý tưởng bình đẳng cực đoan, Trịnh Triều có lẽ sẽ không đồng tình.
Nhưng những trải nghiệm trong một năm qua đã làm thay đổi suy nghĩ của ông rất nhiều.
Chúng sinh có thể không phân biệt cao thấp, nhưng tri thức và phẩm đức của con người lại có mức độ khác nhau theo quan điểm đời thường.
Có những loại sách liên quan đến quốc gia, không thể dễ dàng mở ra cho mọi người, nếu không chẳng khác nào trao lưỡi dao sắc vào tay kẻ bạo loạn.
Bình đẳng cho tất cả, không phân biệt đối xử… những lời này nghe thì hay, có thể dễ dàng khơi dậy lòng người, nhưng những lý tưởng tuyệt đối về công bằng này, trong hoàn cảnh hiện tại, lại giống như những quyết định “chính trị đúng đắn” của giới thượng tầng.
Nghe có vẻ hợp lý, nhưng khi thực hiện thì lại gây hại.
Việc mở ra một số loại sách cần phải từ từ, chậm rãi tiến hành, mới tránh được sự xáo trộn lớn.
Trước khi vào Tàng Thư Các, cần kiểm tra xem người đọc có mang theo vũ khí hay vật dễ cháy không, sau đó rửa tay và lau khô rồi mới được vào.
Dù trời đã không còn sớm, nhưng trong các vẫn có nhiều người đọc sách, bầu không khí tĩnh lặng, chỉ có tiếng lật sách vang lên.
Ghế ngồi không đủ, có người ngồi bệt xuống góc phòng, say sưa đọc sách.
Trên đường đến đây, Trịnh Triều đã nghe quản sự Mậu giải thích, người có thể đến đây mượn sách chủ yếu là quan lại ở Giang Đô, tùy theo cấp bậc và thành tích chính vụ hàng tháng, mà số lần mượn sách cũng khác nhau.
Quan chức có chức vụ cao hoặc thành tích vượt trội có cơ hội mang sách về nhà.
Tất cả những điều này tạo thành một hệ thống mượn sách khá chi tiết.
Nhìn vào đó, Trịnh Triều cảm thấy rằng, sống ở Giang Đô thế này, ngay cả kiến cũng bò nhanh và mạnh mẽ hơn nơi khác.
Đồng thời điều đó cũng có nghĩa là, chỉ cần có năng lực và kiên trì, người ta sẽ nhận được sự hồi đáp xứng đáng.
Tại nơi này, mọi tâm huyết và nỗ lực đều không uổng phí.
Lúc hoàng hôn buông xuống, cũng là lúc Tàng Thư Các chuẩn bị đóng cửa, vì để phòng cháy nổ nên nơi đây không mở cửa vào buổi tối.
Dù luyến tiếc, người đọc vẫn tự giác trả sách về chỗ cũ.
Nhiều người đã ngồi đây từ sáng, suốt cả một ngày dài.
Một văn nhân mặc áo vá rời khỏi Tàng Thư Các, nhìn trời đang dần tối, vừa đi vừa nói: “Mong rằng mùa hè sớm đến…”
Mùa hè đến, ban ngày dài hơn một chút, mỗi lần đến đây có thể đọc thêm một canh giờ nữa.
Lúc này, các học quán cũng tan lớp, từ xa đã có thể nghe thấy tiếng học trò trò chuyện rộn ràng.
Ánh chiều tà phủ lên cảnh vật một vẻ yên tĩnh.
Giữa sự ồn ào và tĩnh lặng hòa quyện, Thường Tuế Ninh dừng bước dưới một cây thông, giơ tay hành lễ sâu với Trịnh Triều, ống tay áo rộng buông rủ tỏa sáng lấp lánh.
Trước khi Trịnh Triều kịp phản ứng, nàng đã lên tiếng với giọng thành kính: “Vãn bối mong mời tiên sinh làm viện chủ Vô Nhị Viện tại Giang Đô, cùng nhau phát triển sự nghiệp học thuật cho thiên hạ.
Xin tiên sinh đừng từ chối mà trợ giúp chúng ta.”
Trịnh Triều sững người trong thoáng chốc.
Một lát sau, ông mới run run đưa tay ra, đỡ lấy cánh tay của thiếu nữ đang cúi mình trước mặt.
Ánh chiều xuyên qua tán lá thông, tỏa ra những tia sáng lấp lánh, rơi xuống giữa hai người dưới gốc cây, toát lên vẻ trang nghiêm thiêng liêng riêng có của ngôi học viện này.
Ở một góc khác, một vị tiên sinh sau khi tan lớp trở về phòng trà, cầm chén trà lên uống giải khát, không khỏi bất mãn phàn nàn về “con công lòe loẹt” đã làm loạn lớp học của mình: “Cứ như thế này thì còn học hành gì nữa… chẳng có chút trật tự nào!”
Lúc ấy, quản sự Mậu bước vào.
“Quản sự Mậu, ngươi đến đúng lúc…”
Vị tiên sinh chưa kịp nói hết câu, đã ngay lập tức trách móc: “Ta hỏi ngươi, hôm nay ngươi dẫn ai theo?
Lại là nhờ ai mà vào đây?”
“Tôn sư phụ đang nói đến tại hạ sao?”
Sau lưng quản sự Mậu, một giọng nói trong trẻo vang lên.
